Kategori

El-Cezeri
800 Yıl Önce Robot Yapan Adam!

2012 yılına girmeye çok az kala, teknolojinin geldiği nokta insanı büyülüyor. Uçaklar, otomobiller, cep telefonları, robotlar vs.Hepsi teknolojinin harika eserleri olarak bizlere hizmet ediyor. Peki, bu teknolojinin gelişimde Anadolu insanının rol nedir hiç düşündünüz mü?

Şu anki robot teknolojinin atası Anadolu’da yaşamış Cizreli El Cezeri olduğunu biliyor musunuz?

Evet, çoğumuzun haberi yok ama bizler de teknolojinin gelişiminde büyük roller almışız.

Modern insan için robot kavramı, bilim kurgu filmlerindeki gelecek tasvirleriyle başladı. Bu filmlerde robotlar bazen insanlara düşman oluyor bazense günlük yaşama yardım ediyordu. Günümüzde büyük bir atılım yaşayan robotteknolojisi yavaş yavaş evlerimize girmeye başlıyor. Robot teknolojisindeki gelişmeleri görüp, ev işi yapan ya da savaşan makinelerin çağımızın en büyük mucizesi olduğunu düşünüyorsanız kesinlikle yanılıyorsunuz demektir.

800 Yıl Önce Robotlarla Dünyayı Değiştirdi
Yaklaşık 800 yıl önce Anadolu’da yaşan bir bilim adamı olan Cizreli Ebul-iz tasarladığı robotlarla günlük hayatı değiştiriyordu. El Cezeri olarak da tanınan bu bilim adamı, su ve buharla çalışan robotlarını insan davranışlarını taklit edecek şekilde programlayabiliyordu. Krallarla satranç oynayan bu robotlar yazılım desteği olmadan günümüz robotlarıyla yarışacak özelliklere sahipti. Günümüzdeki şohbenin ve çalar saatlerin atalarını geliştiren El-Cezeri’nin robot tarihini değiştiren buluşları yakından tanımak ister miydiniz? İşte gizli kalmış bir dehanın eserleri…

El-Cezeri Kimdir? Anadolu’nun LeonardoDa Vinci’si unvanına sahip olan El Cezeri, 1200’li yıllarda Şırnak sınırları içerisinde bulunan Cizre’de yaşamıştı. Hayatının 25 yılını robotları tasarlamakla geçiren El Cezeri, dönemin Diyarbakır hükümdarı Karaaslan tarafından saraya alındı. Hükümdar, El Cezeri’den kendini eğlendirecek ya da günlük hayatına yardımcı olacak birçok icat talep etti.

Bunların hepsini gerçekleştiren El Cezeri hükümdarın ileri görüşlü bir isteğiyle tarihi değiştirdi. Karaaslan El Cezeri’nin geliştirdiği robotların tarihten silinmesinden korkuyordu. Bu yüzden mucide tüm hayatını ve icatlarını el yazması bir kitapta toparlaması için emir verdi. El Cezeri günümüzde de kopyaları bulunan bu kitaptarobotların nasıl çalıştığını anlattı. Orijinali kaybolan el yazmasından dünyada sadece 11 kopya bulunuyor.

Hayatı hakkında fazla bilgi bir vermekten çekinen El Cezeri daha çok icat ettiği sayısızrobot arasında en etkileyici olanları ön planda tutmaya çalışmış. Aradan geçen zamanda unutulan bu bilginin kaderi yazdığı kitap sayesinde değişti. 1900’li yıllarda Türkiye’deki el yazması eserleri inceleyen Avrupalı tarihçiler El Cezeri’nin varlığını farketti. Bilim adamları tarafından denenenrobotprensiplerinin çalışmasıyla birlikte Cezeri, ‘Robotların Babası’ ve ‘Mekanik Çağının Doruğuna Ulaşan Alim’ unvanlarıyla anılmaya başlandı. 

Robotlar Nasıl Çalışıyor?

El Cezeri, günümüzdeki robot bilimcilerinde en büyük sorunu olan enerjiyikullanımailginç bir yöntemle çözüm bulmuş. Modern robotlar, dengelerlini bozan ve kendilerini hantallaşan portatif bataryalar yüzünden filmlerdeki kadar pratik bir kullanımsunamıyor. Honda imzalı popüler robot Asimo bile sırf çantası gibi görünen özel bir enerji yuvası sayesinde izleyenleri büyüleyen şovunu gerçekleştirebiliyor. El Cezeri elektriğin bile icat olmadığı bir dönemde robotlarını su ve rüzgarla çalıştırmayı keşfetmişti.

Günümüzde dinamo ve hidro elektrik santrallerinde kullanılansistemin mimarlarından olan El Cezeri, el yazması kitabında robotlarının nasıl çalışacağını detaylıca anlatıyor. Mucit, robotlarının bazılarını büyük baş hayvan gücüyle çalıştıracak şekilde de tasarlamış. Devir daim sistemiyle çalışan robotlaryazılım desteğine sahip olmadığı için görevlerini ince bir matematiksel hesaplamayla yerlerine getirebiliyordu. El Cezeri, her çarkın ne kadar döneceğini, boyutlarını ve hangi açıyla bir birlerine etkimeleri gerektiğini tüm detaylarıyla kitabında açıklamış.

Belirli hareket kabiliyetleri olan robotlar dışarıdan insan ya da hayvan siluetine sahipti. Cezeri’nin tasarım mucizesiyse daha çok görsellik olarak hazırlanmış dev platformların altında gizliydi. Su ve buhar gücüyle çalışan robotlar içlerindeki gizledikleri binlerce ufak çark sayesinde hareket yeteneğine kavuşuyordu. Uzmanlar El Cezeri’nin fark etmeden bazı robotlarında elektrik kullandığını da söylüyor. Dönen çarklar iletken yapı sayesinde elektrik de üretebiliyordu.

Ünlü Robotlarından Bazıları

El Cezeri’yi robotçocuk adlı tasarımı dönemin en ünlü şahıslarından biri yaptı. Sandalın üzerinde duran bu çocuk tek eliyle flüt çalarken öteki eliyle de kürek çekiyordu. İslam Tarihi Müzesi için tekrar hazırlanan bu robot, su, buhar ve rüzgarın ortaklığıyla çalışıyor. Robot, kürek çekerek içerisinde bulunduğu su kütlesinin devir daim yapmasını sağlarken içerideki buharlı mekanizma çocuğun hareket etmesine yarıyordu.

Dudaklardan çıkan rüzgar ise robotun flüt çalmasını sağlıyordu. Ustanın diğer ünlü eseri ise bugün Londra’daki bir alışveriş merkezinde sergilenen robot fildir.

Sanki havuz başındaymış gibi duran ve neredeyse gerçek bir fil kadar büyük olan bu robotunsırtında yine mekanik olan çeşitli hayvanlar bulunuyordu. Filin içine giren su çarklar sayesinde buhara dönüşüyor ve böylece robot hayvanlar ziyaretçiler içinmüzik yapabiliyor.

Sosyal Hayatı Değiştiren İcatları
El Cezeri, kitabında sadece su terazilerinin ve çarkların yapabileceklerini onlarca sayfayla açıklamış. Daha sonraysa üstat yaptığı büyük eserleri çalışma prensipleriyle birlikte okuyucularına tanıtıyor. El Cezeri sadece insanları eğlendiren robotlara imza atmadı. Dönemin insanları için sıcak suyla abdest almak büyük bir zorluktu.



Sürekli olarak ısıtılması gereken suyun hazır olması çoğu zaman abdest süresinden bile uzun sürüyordu. El Cezeri abdest robotuyla dönem insanın bu sorununu çözdü. Dev bir havuza sahip olan robot, suyu ısıtarak elinde tuttuğu ibrikten dökebiliyordu. El Cezeri, yaptığı mekanik saatlerle dönem insanın zaman anlayışını da değiştirdi. Suyla çalışan bu saatler, namaz zamanlarında insanları uyaran sesler çıkartıyordu. 

Yorum Yap