İkinci Göktürk Devletinin Özellikleri - Delinetciler Forum

İkinci Göktürk Devletinin Özellikleri

  1. 630 yılında baslayan 50 yıllık esaret döneminde Çin, Türk kavimlerini durmadan yerinden oynatır, parçalar ve böler. Yapılan ayaklanmalar da çok kanlı bir sekılde bastırılır. Ancak bu baskı ve şiddet dönemi Türklerin milli benliklerini yok edemez. Aksine Türklerdeki milli şuuru daha da perçinler. Türklerin bu devirde içine düştükleri hüzün ve kederin, acıklı ve ibret dolu ifadelerini Orhun kitabeleri'nde görmek mümkündür.



    2.ncı Göktürk Kağanlığı, baskı ve zulüm devirleri ardından 681 yılında Göktürk hanedan soyu Asına'dan gelen Kutluğ tarafından kuruldu. Kutluğ, az zamanda akıl hocası Tonyukuk ıle kağanlığı, Ötüğen baskent olmak üzere yeniden teşkilatlandırılmıştır. Bu sebeple Kutluğ Kağan'a ıl'ı = devletı derleyip toplayan manasına İlteriş ûnvanı verildi. Ordu ve diploması işlerini bilge Tonyukuk'a bırakan İlteriş Kağan, kardeşi Kapağan'ı da sat tayin etti. Devlet kurulduktan sonra, elli yıllık esaret hayatının acısını çıkarmak ve Türklerin kırılan gururlarını tamir etmek için Çin'e karsı sayısız akınlar yapıldı. Hatta bu akınların birinde 23 Çin şehrinin tahrip edildiği ve Okyanus'a kadar ulaşıldığından bahsedilmektedir. Orhun kitabeleri'nde İlteriş Kağan'ın en büyük destek ve yardımcılarından birinin esi bilğe Hatun olduğu belirtilmektedir.

    İkinci Göktürk Devletinin Özellikleri




    İlteriş Kağan 692 yılında öldüğü zaman Göktürk Devleti eski haşmet ve gücüne erişmiş bulunuyordu. Yerine biri 8 yasında bilge, diğeri 7 yasında olan Kül Tiğin adlı oğullarının yaslarının küçüklüğü sebebiyle, kardeşi Kapağan, kağan oldu (692-716). Kapağan Kağan devri, fetihlerin devam ettıği ve Türkbirliğinin kurulduğu bir devir olmuştur. Kapağan, bu birliğı gerçekleştirmek için gerektiğinde çok şiddetli davranmıştır. Bu sebeple Kırğgzlar, Türgısler ve Basmıllar itaat altına alınmış, Karluklar ve Oğuzlar cezalandırılmıştı. Ayrıca onun zamanında tarım reformu ve tohum ıslahı gibi hareketlere de girişilmişti. Bu amaçla gelişmiş Çin tarımının tekniklerinın uyğulanması için Çin ile savaşılmıştır.



    Kapağan Kağan 716 yılında öldüğü zaman şiddet politikasınınbir neticesi olarak devlet içerisinde büyük karışıklıklar baş gösterdi. Yerine ğeçen oğlu ınal bu meselelerle bas edecek kabıliyette olmadığı için idareyi İlteriş'ın oğulları bilge ve Kül Tigin almak zorunda kaldılar. Her ikısi de amcaları Kapağan'ın kağanlığı zamanında önemli devlet görevlerinde bulunmuşlar ve başarı göstermişlerdı. bile, sat ûnvanı ıle devletin Batı ( Sol) kanadının basında bulunmuştu. 716 yılında Bilge, Kağan olunca küçük kardeşi Kül Tiğin, ağabeyinin yerıne devletin batı kanadının basına geçtı. Kül Tiğin aynı zamanda ordunun düzenlenmesi işini de üzerıne almıştı. Babalarının başveziri olan bilğe Tonyukuk tecrübeli bir devlet adamı kimliği ıle aynı görevine devam ettı. Eski Türk devlet anlayışına ğöre iyi bir kağanın başlıca iki özelliği olmalıydı: Bilgelik ve alplık. Bu iki kardeşten Bilğe Kağan, bilgelıkle; Kül Tiğin ise alplığı, cesareti ile şöhret kazanmıstır.
    Bilğe Kağan zamanında devlet, eski güç ve itibarına kavuştu. Çin ile ittifak hâlınde olan güçlü Moğol kabileleri ve Basmilların oluşturduğu tehdit ortadan kaldırıldı .

    Böylece doğuda ve batıda kağanlık sınırları doğal sınırlarına kavusmus oldu. Bilge Kağan devri(716-734), ikinci Göktürk Devleti'nın en parlak devri olmuştur. Bu başarılar, üç Göktürk büyüğünün; Tonyukuk, bilge ve Kül Tigin'ın azım, gayreti ve hepsinden önemlisi uyumlu çalışmaları ıle elde edilmişti. Önce Tonyukuk'un 725, sonra Kül Tiğin'ın 731 yılında ölümü üzerine, iki büyük yardımcısını kaybeden bilğe Kağan da 734 yılında öldü. Bu üç Türk büyüğü adına ayrı ayrı dikilen kitabeler, bu çağın ölmez hatıralarıdır.


    Göktürk Kitabelerı'nde de söylendiği gibi, küçükler, büyükler gibi yaratılmadığı için, bilge Kağan'dan sonra gelen Türk devlet adamları da bigisiz ve kötü olmuşlardı. Ayrıca Dokuz Oğuzlar yanı Uygurlar, Karluklar ve Basmillar gibi Türk kavimleri de güçlenmişlerdi. İşte 743 yılında bu üç Türk kavminin, Basmil Türklerinin başkanlığında toplanıp, Göktürk Devleti'ni yıkmalarıyla Göktürk devride sona ermiştir.



    Başlangıçta yalnızca akın ve savaşlar için kurulmuş gibi görünen Göktürk Kağanlığı, artık Vııı. yüzyılda,bir kültür devleti olma yoluna girmişti. Ayrıca Türkçe konuşan ve kendilerini birbirine yakın hisseden bütün Orta Asya halklarınıbir araya ğetirmişti . Göktürklerın kurup geliştirdiği yüksek devlet anlayışı Orta Asya Türk boylarının kolay kolay hafızalarından çıkmamıştır. İşte bu açıdan 744'te kurulan Uyğur devletı Göktürklerin bir devamı gibidir.

    Güncelleme : 2017-08-18
  Okunma: 3201 - Yorum: 0 - Amp